Trong hoạt động sản xuất dăm gỗ, lượng dăm vụn và mùn gỗ phát sinh quá nhiều không chỉ làm giảm tỷ lệ thành phẩm đạt yêu cầu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán của lô hàng. Đặc biệt với dăm gỗ phục vụ sản xuất bột giấy hoặc xuất khẩu, khách hàng thường quan tâm đến độ đồng đều, tỷ lệ dăm nhỏ, hàm lượng vỏ cây và mức độ lẫn tạp chất.
Vì vậy, tìm hiểu cách giảm tỷ lệ dăm vụn trong quá trình băm là bước quan trọng giúp cơ sở sản xuất nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu, giảm hao hụt và duy trì chất lượng ổn định giữa các ca vận hành.
MỤC LỤC
Dăm vụn trong quá trình băm là gì?
Dăm vụn là những mảnh gỗ có kích thước nhỏ hơn khoảng yêu cầu của khách hàng hoặc của công đoạn sản xuất tiếp theo. Ngoài những mảnh dăm nhỏ, nhóm này còn có thể bao gồm mùn gỗ, bụi gỗ và các phần nguyên liệu bị nghiền nát thay vì được cắt thành mảnh rõ ràng.
Trong thực tế, quá trình băm luôn tạo ra một lượng dăm nhỏ nhất định. Vấn đề cần kiểm soát không phải là loại bỏ hoàn toàn dăm vụn mà là duy trì tỷ lệ này trong giới hạn chấp nhận của từng đơn hàng.
Đối với dăm dùng sản xuất bột giấy, các tài liệu kỹ thuật của Công ước Bảo vệ thực vật quốc tế cho thấy những lô dăm chất lượng thường được kiểm soát chặt về dăm nhỏ, vỏ cây và kích thước không đạt yêu cầu. Tuy nhiên, giới hạn cụ thể vẫn phụ thuộc vào nhà máy nhập khẩu và hợp đồng thương mại.
Vì sao máy băm tạo ra nhiều dăm vụn?
Muốn tìm đúng cách giảm tỷ lệ dăm vụn trong quá trình băm, trước tiên cơ sở sản xuất cần xác định nguyên nhân phát sinh. Dăm vụn thường không đến từ một yếu tố riêng lẻ mà là kết quả của sự kết hợp giữa nguyên liệu, dao băm, cách cấp liệu và tình trạng máy.
Nguyên liệu quá khô hoặc bị mục
Gỗ quá khô thường có xu hướng giòn, dễ nứt vỡ khi chịu lực tác động. Thay vì tạo thành những mảnh dăm nguyên vẹn, nguyên liệu có thể vỡ thành nhiều phần nhỏ trong buồng băm.
Gỗ mục, gỗ bị sâu hoặc đã suy giảm kết cấu cũng dễ phát sinh mùn. Nếu trộn lẫn những loại nguyên liệu này với gỗ có chất lượng tốt, tỷ lệ dăm vụn của toàn bộ lô sản xuất sẽ tăng lên.
Dao băm bị cùn hoặc sứt mẻ
Dao băm là bộ phận trực tiếp tạo hình dăm gỗ. Khi lưỡi dao còn sắc, gỗ được cắt nhanh và tạo mặt cắt tương đối gọn. Khi dao bị cùn, máy phải dùng nhiều lực hơn để phá vỡ nguyên liệu, làm tăng hiện tượng xé sợi, nghiền và tạo mùn.
ISO 17225-4:2021 cũng phân biệt dăm gỗ được tạo ra bằng dụng cụ sắc với loại nhiên liệu gỗ bị phá nhỏ bằng dụng cụ cùn. Điều này cho thấy tình trạng của dao có ảnh hưởng rõ rệt đến đặc tính dăm thành phẩm.
Khe hở dao không phù hợp
Khoảng cách giữa dao băm và đối dao ảnh hưởng đến khả năng cắt đứt nguyên liệu. Nếu khe hở quá lớn, gỗ có thể bị kéo, xé hoặc dập trước khi được cắt hoàn toàn. Ngược lại, khe hở quá nhỏ có thể làm tăng ma sát, khiến dao nhanh nóng và hao mòn.
Sau mỗi lần mài, thay hoặc tháo lắp dao, cơ sở cần kiểm tra lại vị trí và khe hở thay vì mặc định rằng thông số cũ vẫn còn phù hợp.
Cấp nguyên liệu không ổn định
Khi lượng gỗ đưa vào máy thay đổi liên tục, tải trọng trên cụm băm cũng biến động. Có thời điểm máy hoạt động bình thường nhưng cũng có lúc bị dồn quá nhiều nguyên liệu, dẫn đến giảm tốc độ cắt và tăng va đập trong buồng băm.
Đưa gỗ vào sai hướng, để nguyên liệu va chạm mạnh hoặc cấp nhiều loại đường kính cùng lúc cũng có thể làm tăng tỷ lệ dăm nhỏ.
Máy vận hành quá tải
Một số cơ sở cố gắng tăng sản lượng bằng cách cấp nguyên liệu nhanh hơn khả năng xử lý thực tế của máy. Cách vận hành này có thể làm động cơ chịu tải cao, vòng quay không ổn định và cụm dao khó duy trì chất lượng cắt.
Năng suất có thể tăng trong thời gian ngắn nhưng tỷ lệ dăm đạt yêu cầu lại giảm, đồng thời dao và các chi tiết truyền động nhanh hao mòn hơn.
Cách giảm tỷ lệ dăm vụn trong quá trình băm hiệu quả
Phân loại nguyên liệu trước khi đưa vào máy
Nguyên liệu nên được phân nhóm tương đối theo đường kính, loại gỗ, tình trạng và độ ẩm. Không nên đưa gỗ tốt, gỗ mục, cành nhỏ và phần vỏ rời vào cùng một mẻ nếu đơn hàng yêu cầu chất lượng dăm cao.
Đất, đá, kim loại và các tạp chất khác cần được loại bỏ trước khi băm. Những vật liệu này không chỉ làm giảm chất lượng dăm mà còn có thể gây sứt dao, khiến lượng mùn tăng nhanh trong các ca sản xuất tiếp theo.
Duy trì độ sắc của dao băm
Kiểm tra và mài dao đúng thời điểm là một trong những cách giảm tỷ lệ dăm vụn trong quá trình băm hiệu quả nhất. Cơ sở không nên chỉ dựa vào số giờ vận hành cố định vì tốc độ mòn dao còn phụ thuộc vào loại gỗ, độ cứng và mức độ lẫn tạp chất.
Một số dấu hiệu cho thấy dao cần được kiểm tra gồm:
- Dăm xuất hiện nhiều cạnh bị xé.
- Tỷ lệ mùn tăng so với các ca trước.
- Máy tiêu thụ điện hoặc nhiên liệu nhiều hơn.
- Năng suất giảm dù tốc độ cấp liệu không thay đổi.
- Cụm băm phát ra tiếng động bất thường.
Dao cần được mài đúng góc, đồng đều giữa các lưỡi và cân bằng trước khi lắp lại. Nếu một dao thấp hoặc cao hơn các dao còn lại, tải trọng sẽ phân bố không đều và ảnh hưởng đến kích thước dăm.
Điều chỉnh khe hở dao và đối dao
Khe hở cần được thiết lập theo khuyến cáo kỹ thuật của từng dòng máy. Không nên tự ý điều chỉnh quá lớn để tránh va chạm dao, vì điều này có thể làm giảm khả năng cắt và tăng hiện tượng xé gỗ.
Sau khi căn chỉnh, nên chạy thử với một lượng nguyên liệu nhỏ. Mẫu dăm đầu tiên cần được kiểm tra trước khi sản xuất hàng loạt.
Duy trì tốc độ cấp liệu ổn định
Hệ thống cấp liệu cần giữ nguyên liệu đi vào máy với lưu lượng tương đối đều. Với gỗ dài hoặc đường kính lớn, bộ phận kéo và ép nguyên liệu phải giữ gỗ chắc chắn, hạn chế rung lắc trước cụm dao.
Người vận hành không nên dồn nhiều gỗ vào cùng lúc để bù cho thời gian cấp liệu bị gián đoạn. Việc này dễ làm tải máy tăng đột ngột và phát sinh nhiều dăm không đúng kích thước.
Không chạy máy vượt công suất thiết kế
Mỗi dòng máy có giới hạn về đường kính nguyên liệu, tốc độ cấp và năng suất. Vận hành đúng vùng công suất giúp cụm dao duy trì tốc độ ổn định và tạo dăm đồng đều hơn.
Khi nhu cầu sản xuất tăng vượt khả năng của thiết bị hiện tại, cơ sở nên xem xét nâng công suất dây chuyền thay vì ép máy hoạt động liên tục trong tình trạng quá tải.
Bổ sung hệ thống sàng phân loại
Sàng phân loại giúp tách dăm đạt yêu cầu, dăm quá cỡ và dăm vụn. Dăm lớn có thể được đưa trở lại máy để băm lần nữa, trong khi dăm nhỏ và mùn được thu riêng để sử dụng cho mục đích khác.
Các phương pháp xác định phân bố kích thước dăm bằng hệ thống sàng cũng đã được tiêu chuẩn hóa trong ISO 17827-1:2024 và ISO 17827-2:2024 đối với nhiên liệu sinh khối dạng rời.
Hạn chế va đập sau khi băm
Dăm có thể tiếp tục vỡ trong quá trình rơi từ độ cao lớn, đi qua nhiều điểm chuyển băng tải hoặc bị máy xúc đè nén. Vì vậy, giảm dăm vụn không chỉ là kiểm soát trong buồng băm mà còn phải xem xét toàn bộ công đoạn vận chuyển.
Có thể giảm độ cao rơi, thiết kế máng chuyển tiếp phù hợp và hạn chế đảo trộn dăm nhiều lần trước khi nhập kho.
Theo dõi tỷ lệ dăm vụn theo từng ca sản xuất
Cơ sở nên lấy mẫu dăm định kỳ thay vì chỉ kiểm tra bằng mắt. Mẫu cần được lấy ở nhiều thời điểm và vị trí khác nhau để phản ánh đúng tình trạng của cả ca sản xuất.
Kết quả nên được ghi lại cùng với loại nguyên liệu, thời gian vận hành dao, năng suất máy và người phụ trách. Khi tỷ lệ dăm vụn tăng, dữ liệu này sẽ giúp xác định nguyên nhân nhanh hơn.
Nếu dăm nhỏ tăng dần theo thời gian, nguyên nhân có thể liên quan đến độ sắc của dao. Nếu tỷ lệ thay đổi ngay khi chuyển nguồn nguyên liệu, vấn đề có thể nằm ở độ ẩm, đường kính hoặc chất lượng gỗ.
Máy băm gỗ GREEN MECH hỗ trợ kiểm soát chất lượng dăm
Để giảm dăm vụn ổn định, thiết bị cần được lựa chọn dựa trên loại nguyên liệu, đường kính gỗ và kích thước đầu ra mong muốn. Máy có công suất lớn nhưng cụm cấp liệu không phù hợp vẫn có thể tạo ra dăm thiếu đồng đều.
Máy băm gỗ GREEN MECH có thể được nghiên cứu và thiết kế theo đặc điểm nguyên liệu thực tế của từng cơ sở. Việc đồng bộ giữa cụm kéo gỗ, dao băm, băng tải và sàng phân loại giúp dây chuyền duy trì tốc độ cấp liệu ổn định, hạn chế quá tải và thuận lợi hơn khi kiểm soát tỷ lệ dăm nhỏ.
Bên cạnh cấu hình máy, GREEN MECH còn chú trọng đến khả năng bảo trì, thay dao và căn chỉnh thiết bị. Đây là những yếu tố cần thiết để cơ sở duy trì chất lượng dăm trong quá trình vận hành lâu dài.
Máy băm gỗ GREEN MECH!
Áp dụng đúng cách giảm tỷ lệ dăm vụn trong quá trình băm giúp doanh nghiệp tận dụng nguyên liệu tốt hơn, tăng tỷ lệ dăm đạt yêu cầu và hạn chế nguy cơ bị trừ giá khi giao hàng.
Cơ sở sản xuất cần kiểm soát đồng bộ từ phân loại nguyên liệu, bảo dưỡng dao, căn chỉnh khe hở, ổn định tốc độ cấp liệu đến sàng phân loại sau băm. Khi kết hợp quy trình vận hành phù hợp với máy băm gỗ GREEN MECH được thiết kế đúng nhu cầu, tỷ lệ dăm vụn có thể được duy trì ở mức ổn định hơn qua từng ca sản xuất.
Videos giá trị của dăm gỗ từ phụ phẩm lâm nghiệp
Liên hệ tư vấn thiết kế nhà máy băm dăm gỗ
Nếu bạn đang có kế hoạch đầu tư hoặc mở rộng sản xuất, việc lựa chọn đúng giải pháp ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng chi phí phát sinh. Đừng để những sai lầm trong thiết kế làm ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành lâu dài của nhà máy.
Để được tư vấn chi tiết hãy truy cập website: maybam.vn hoặc liên hệ tổng đài: 094 110 8888 để được tư vấn thiết kế nhà máy băm dăm gỗ phù hợp với nhu cầu thực tế của bạn – từ lựa chọn công suất, cấu hình máy băm gỗ đến bố trí dây chuyền tối ưu. Chúng tôi sẽ giúp bạn xây dựng một hệ thống vận hành ổn định, tiết kiệm chi phí và sẵn sàng mở rộng trong tương lai.
